يهوديان در جمهوري آذربايجان

رويداد و گزارش صهيونيسم

پس از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي و استقلال جمهوري‌هاي آن يهوديان فعاليت‌هاي خود را دوباره آغاز کردند. تعداد زياد مسلمانان اين جمهوري‌ها آنها را در حوزه امنيتي ايران قرار داده ‌است و تلاش رژيم صهيونيستي براي نفوذ در اين مناطق اهميت معرفي اين جوامع را مشخص مي‌کند. گزارش حاضر به بررسي تاريخچه يهوديان در جمهوري آذربايجان، مراکز يهودي، رسانه‌هاي گروهي يهوديان در آذربايجان، وضعيت آنتي سميتيسم در اين کشور و روابط يهوديان جمهوري آذربايجان با ايران و رژيم صهيونيستي مي‌پردازد.

به‌دنبال فروپاشى اتحاد جماهير شوروي و استقلال جمهوري‌هاى آن، مراکز يهودى پس از يک دوره طولاني محدوديت فعاليت‌ها، بار ديگر فعاليت‌هاى مختلف خود را در اين جمهوري‌ها از سرگرفتند.

نظر به اينکه تعدادى از اين جمهوري‌ها که غالباً مسلمان‌نشين هستند، در حوزه امنيتى ايران به حساب مىآيند و رژيم صهيونيستى سعى دارد در اين مناطق نفوذ کند، در مجموعه گزارش‌هايى به معرفى جوامع يهودى جمهوري‌هاى شوروى سابق مىپردازيم. در گزارش قبلى، يهوديان قزاقستان را معرفى کرديم.

تاريخچه يهوديان در جمهورى آذربايجان

در آذربايجان امروزى ۳ جامعه يهودى وجود دارد. اين جوامع شامل يهوديان اشکنازى، يهوديان کوهستان (سفاردى) و يهوديان گرجستان مىباشند که از ميان آنها يهوديان کوهستان از قدمت بيشترى برخوردار مىباشند. بنا به ادعاى يهوديان آنها ۱۵ قرن گذشته به آذربايجان آمده‌اند.[۱]

يهوديان اشکنازى اولين‌بار بعد از تصرف بخش‌هايى از آذربايجان توسط امپراتورى روسيه يعنى در اوايل قرن ۱۹ به اين جمهورى آمدند. بسيارى از آنها يهودياني هستند که از «مرزهاى حضارت»[۲] خارج شدند و به اين جمهوري آمدند.

رشد سريع صنعت نفت باکو در اواسط قرن ۱۹ نقش تعيين کننده‌اى در سرازير شدن مردم مليت‌هاى مختلف و از جمله يهوديان به اين شهر داشت. اکثريت جمعيت مهاجرين را مهندسين، پزشکان، وکلا و معلمين تشکيل مىدادند.

در سال‌هاى حکومت شوروى تعداد يهوديان مقيم آذربايجان به ۳ برابر افزايش يافت و صرفنظر از تغيير جدى در بخش‌هاى اقتصادى، اجتماعى (بحران اقتصادى و اجتماعى) بعد از فروپاشى شوروى، مهاجرت يهوديان از آذربايجان در مقايسه با ساير جمهورى هاى شوروى سابق چشمگير نبوده است.

يهوديان کوهستان، جمعيت عمده دياسپوراى يهوديان آذربايجان را تشکيل مىدهند. اما تعيين تعداد دقيق يهوديان اين کشور براساس اطلاعات رسمى و ثابت کار چندان ساده‌اى نيست. زيرا يهوديان اهل شهرهاى اگوز، گنجه، گوکچاى و غيره در شناسنامه خود آذربايجاني و گروهى از يهوديان شهرهاى کوبه و باکو «تات» ثبت شده‌اند. (يهوديان کوهستان به زبان تات گويش مي‌کنند).

براساس اطلاعات رهبران جامع مذهبى يهودى در حال حاضر بيش از ۱۶ هزار يهودى در جمهورى آذربايجان زندگى مىکنند.

يهوديان کوهستان ۱۱ هزار نفر از يهوديان اين کشور را تشکيل مي‌دهند که ۶ هزار نفر از آنها ساکن باکو، ۳ هزار و ۶۰۰ نفر از آنها در کوبه، و بقيه نيز در ساير مناطق آذربايجان به سر مىبرند.

يهوديان اشکنازى ۴ هزار و سيصد نفر کل جمعيت يهوديان جمهورى آذربايجان را تشکيل مي‌دهند که ۳ هزار و ۳۰۰ نفر آنها در باکو زندگى مىکنند.

يهوديان گرجى نيز حدود ۷۰۰ نفر از يهوديان آذربايجان را تشکيل مي‌دهند.

مراکز يهودى در آذربايجان

تا قبل از برقرارى حکومت کمونيستى شوروى در آذربايجان يعنى تا سال ۱۹۲۰، ۱۱ کنيسه براى جوامع يهودى وجود داشت. اما در زمان حکومت شوروى همه اين کنيسه‌ها تعطيل شد وتنها يک کنيسه به فعاليتش ادامه داد.

بعد از فروپاشى اتحاد جماهير شوروى و در سال ۱۹۹۲، شعبه جامعه بين‌المللى يهوديت و فرهنگ يهودى در آذربايجان تاسيس شد که با مشارکت فرهنگستان علوم اين جمهورى، يک سمينار بين‌المللى تحت عنوان «يهوديان کوهستان، تاريخ و عصر حاضر» برگزار نمود. بدون شک برگزارى اين سمينار باعث تاسيس اولين سازمان‌هاى يهودى از حمله مرکز فرهنگى، باشگاه جوانان «آلف» در باکو شد.

هدف از تاسيس اين باشگاه، اجراى برنامه‌هاى آموزشى ـ فرهنگى و ارائه کمک‌هاى موثر به آژانس يهود (ساخنوت) مي‌باشد.

در ماه ژوئن سال ۱۹۹۹، مرکز خيريه «هسد گرشون» به رياست شاول ديويدوف تاسيس شد. اين مرکز يک هزار و ۵۵۰ نفر از يهوديان نيازمند و بازنشستگان و سالمندان را تحت پوشش خود قرار داده است. مرکز هسد گرشون داراى ۴ شعبه در شهرهاى سومگايت، گنجه، اوگوز و روستاى پرى والنويه مي‌باشد.

يک مرکز فرهنگى تحت عنوان «وآآد لحاتزولا» نيز در ساختمان سفارت رژيم صهيونيستى در جمهورى آذربايجان مشغول به فعاليت است. اين مرکز برنامه‌هاى مختلفى را به منظور حفظ آداب و سنن يهودى در دياسپوراى آذربايجان، از جمله آموزش اساس دين يهود به داوطلبان، کمک به کنيسه‌ها و برگزارى برنامه‌هاى فرهنگى اجرا مى‌نمايد.

سازمان‌هاى خيريه زنان از جمله «حاوا» و اجتماع بشردوستانه زنان يهودى در باکو فعاليت مىکنند که مراقبت‌هاى بهداشتى و ارائه کمک‌هاى مالى را به خانواده‌هاى فقير يهودى به عهده دارند.

در آوريل سال ۲۰۰۰ مرکز فرهنگى جامعه يهودى، JCC تاسيس شد. هدف اين مرکز مانوس کردن جوانان يهودى با فرهنگ يهودى و آموزش آداب و سنن يهودى مي‌باشد. در اين مرکز يک مجمع علمى به رياست ميخائيل آگارونوف تشکيل شده است که هدف آن تاسيس پايگاه اطلاعاتى در زمينه تاريخ، فرهنگ و نژادشناسى جوامع يهودى آذربايجان، مطالعه و بررسى اسناد و انتشار نتايج تحقيقات مىباشد. JCC همچنين سالانه فستيوال کتاب‌هاى يهودى را در باکو، گنجه و سومگايت برگزار مي‌کند.

باشگاه جوانان «هيلل» به رياست کاما اسماعيلوا و آنار کاسوموف، داراى ۱۵۰ عضو جوان يهودى مي‌باشد. اين باشگاه برنامه آموزشى برگزار مي‌کند. اعضاى باشگاه در اقدامات کنگره هيلل‌هاى جمهوري‌هاى شوروى سابق و همچنين رژيم صهيونيستى و ايالات متحده آمريکا شرکت مىکنند.

اخيرا نيز جامعه روابط فرهنگى آذربايجان ـ اسرائيل تاسيس شد. که با انتشار روزنامه خود با علامت اختصارى «آذ ـ ايز» که به مفهوم عزيز و گرامي مي‌باشد، نقش مهمى را در اتحاد يهوديان دياسپوراى آذربايجان، احياى خودآگاهى يهودى و تحيکم روابط دوستانه يهوديان با ملل ديگر آذربايجان ايفا مي‌کند.

رسانه‌هاى گروهى يهوديان در جمهورى آذربايجان

در حال حاضر ۳ ماهنامه يهودى در باکو منتشر مىشود. اين ماهنامه‌ها شامل «باشنياى» (قلعه) چاپ باشگاه جواتان هيلل، «اور ـ شليانو» چاپ مرکز فرهنگى جامعه يهودي JCC و «آميشاف» چاپ آژانس يهود ساخنوت مىباشد. و همچنين روزنامه «آذ ـ ايز» که توسط جامعه روابط فرهنگى «آذربايجان اسرائيل» چاپ و منتشر مي‌شود.

موضع دولت آذربايجان نسبت به يهوديان و وضعيت آنتى سميتيسم در اين کشور افزايش فعاليت‌هاى سازمان‌هاي يهودى مختلف، پيدايش مراکز فرهنگى، خيريه‌اى و آموزشى يهودى در آذربايجان و کاهش مهاجرت يهوديان به رژيم صهيونيستى در سال‌هاى اخير، بيانگر موضع مثبت دولت اين کشور نسبت به يهوديان مىباشد.[۳]

حيدر على‌اف، رئيس‌جمهور آذربايجان در پيامي به کنفرانس بين‌المللى يهوديان قفقاز که در باکو گشايش يافت، نقش يهوديان را در فرهنگ و تاريخ آذرى مهم توصيف کرد و از مشارکت آنان در پيشرفت و توسعه کشورش قدردانى نمود. وى گفت که در جمهورى آذربايجان احساسات ضديهودى اصلاً وجود ندارد و يهوديان از تمامى حقوق شهروندى و آزادي‌هاى مطابق قانون اساسى برخوردار هستند.[۴]

در مقايسه با همدينان غربى خود، جامعه يهودى آذربايجان هيچ‌گاه به‌طور جدى با پديده آنتى سميتيسم روبرو نشده و بسيارى از يهوديان حضور فعالى در عرصه‌هاى سياسى، اقتصادى و فرهنگى کشور داشته‌اند. تاکنون در باکو لوح‌هاى يادبود يهوديان تخريب نشده‌اند.[۵] و در موارد بسيار نادر مخالفـت با يهوديان دولت آذربايجان با اين مسئله برخورد جدى کرده است. به عنوان مثال در جريان يک تظاهرات از سوى يک حزب سياسى اسلامى کوچک در بيرون از سفارت رژيم صهيونيستى، پليس مانع نزديک شدن آنها به اين سفارت و سوزاندن پزچم اسرائيل شد. ايتان نائه [۶]، سفير رژيم صهيهونيستى مىگويد نه تنها تاريخچه آنتى سميتيسم در جمهوري آذربايجان وجود ندارد، بلکه مردم تحصيل‌کرده عموماً حامي يهوديان هستند. وى مي‌گويد: «احساس نابى از احترام به يهوديان در اينجا وجود دارد، اين امر اميد تقويت روابط ميان جمهورى شوروى سابق و اسرائيل را قوت مي‌بخشد.[۷]

برل لازار، حاخام اعظم روسيه، معتقد است که هم در دوران حکومت شوروى سابق و هم در حال حاضر آذربايجان مناسب‌ترين مکان براى يهوديان بوده و خواهد بود.[۸]

روابط يهوديان جمهورى آذربايجان با رژيم صهيونيستى

روابط فرهنگى و سياسى موجود بين جمهورى آذربايجان و رژيم صهيونيستى بيانگر موضع مثبت و رابطه دوستانه يهوديان اين دو دولت است. در اين راستا مىتوان به سفر يک هيئت اسرائيلى به رياست نواف مصاله، معاون وزارت خارجه اسرائيل اشاره کرد که در طى آن هيئت مذکور با مقامات بلندپايه آذربايجان از جمله رئيس‌جمهور، نخست‌وزير، رئيس مجلس، وزير خارجه و اداره روحانيون مسلمانان قفقاز ديدار کرد.

در اين سفر درباره همکاري‌هاى سياسى، اقتصادى بين باکو و تل‌آويو بحث و تبادل نظر شد.[۹] همچنين برگزارى برنامه‌هاى فرهنگى يهودى در اسرائيل و آذربايجان باعث تحکيم روابط يهوديان اين دو دولت مىشود. به عنوان مثال مي‌توان به برگزارى نمايشگاه آثار لياميکداش شامايلوا، که مدارک، مطالبى را تحت عنوان «تاريخ، زندگى يهوديان کوهستان قفقاز» جمع‌آورى نموده است، در موزه اسرائيل اشاره نمود.[۱۰]

در مراسم گشايش کنيسه جديد در اوايل ماه آوريل سال جاري در باکو نيز سفير و نمايندگاني از رژيم صهيونيستي حضور يافتند و موشه کتساف، رئيس‌جمهور رژيم صهيونيستي نيز طي ارسال پيام ويژه، آرزوي شکوفايي اين کنيسه را نمود.

موضع يهوديان جمهوري آذربايجان نسبت به جمهوري اسلامي ايران

بسياري از يهوديان جمهوري آذربايجان ادعا مي‌کنند با اينکه اين کشور بعد از جمهوري اسلامي ايران دومين کشور، داراى اکثريت جمعيت شيعه مي‌باشد، اما يهوديان ساکن آن از آزادى کامل برخوردار هستند و دولت آذربايجان روابط دوستانه‌اى با رژيم صهيونيستى دارد.

آنها ادعا مى‌کنند که ايران امکانات و نيروهاى زيادى را صرف سازمان‌هاى ضداسرائيلى مىکند و يهوديان کشور خود را به اتهام جاسوسي به نفع اسرائيل به زندان مي‌اندازد.[۱۱]

منابع:

1ـ http://www.eajc.org/

3ـ http://www.jta.org/

4ـ http://www.jta.org/

5ـ http://www.eajc.org/

6ـ Eithan.Naeh

7ـ http://www.jta.org/

8ـ http://www.ropnet.ru/

10ـ http://www.eajc.org/

11ـ http://www.topnet.ru/

Array
(
    [0] => stdClass Object
        (
            [ArticleFishId] => 104
            [SerialNo] => 100
            [MTitle] => يهوديان در جمهوري آذربايجان 
            [FTitle] => رويداد و گزارش صهيونيسم
            [AMTitle] => 
            [AFTitle] => 
            [EMTitle] => 
            [EFTitle] => 
            [ALanguage] => 1
            [TLanguage] => 0
            [ADateS] => 0
            [ADateM] => 0
            [ADateG] => 0
            [Side_NY] => 1
            [Side_NS] => 0
            [Side_B] => 0
            [Side_HY] => 0
            [Side_HS] => 0
            [Side_NE] => 0
            [Side_HE] => 0
            [SourceType] => 3
            [Book] => 0
            [BArticlePageFrom] =>           
            [BArticlePageTo] =>           
            [Magazine] => 0
            [MPublishDateS] => 0
            [MPublishDateM] => 0
            [MPublishDateG] => 0
            [MYear] => 0
            [MNo] => 
            [MSerialNo] => 0
            [MArticlePageFrom] =>           
            [MArticlePageTo] =>           
            [Site] => 2
            [ArticleAddrInSite] => http://did.ir/document/index.fa.asp?cn=rp00020040803380609 -->
            [FishWriter] => 8
            [WriteDate] => 12/9/2004 0:00:00
            [Confirmed] => 1
            [SupervisorView] => مولف ندارد
            [Abstract] => 
            [AAbstract] => 
            [EAbstract] => 
            [Editted] => 1
            [Degree] => 0
            [Mode] => 0
            [fldFirstPage] => 0
            [fldFPMod] => 0
        )

)